Dirigeren in Drenthe

De Strijk-erop-losdagen van ESTA Nederland in Drenthe deze zomer boden niet alleen veel samenspel, maar ook de mogelijkheid om zelf te dirigeren. Dirigent Michel Havenith verzorgde op 15 en 16 augustus een dirigeercursus voor de deelnemers. Deelnemers Marijn Drolsbach en Esther Damsma-in ’t Groen vertellen over hun ervaringen.

Voor velen van ons geldt dat we in de loop van ons docentschap te maken krijgen met het leiden van ensembles of zelfs orkesten. Ergens in een grijs verleden hebben we tijdens onze opleiding wel het vak ‘ensembleleiding’ gehad, wat meestal niet veel meer inhield dan het leren slaan van de verschillende maatsoorten. Ook hebben we in orkesten gespeeld die werden geleid door al of niet zo bekwame dirigenten. Maar hoe fijn is het om weer een keer je eigen dirigeertechniek op te kunnen halen onder leiding van een bevlogen docent zoals Michel Havenith.
Tijdens de dirigeercursus in Witteveen, georganiseerd door ESTA Nederland, konden wij als deelnemers werken aan onze persoonlijke ontwikkeling op dirigeergebied. Van alle deelnemers werd verwacht dat ze drie verschillende stukken thuis hadden voorbereid. Sommige cursisten kozen hun eigen repertoire, anderen kozen uit de toegestuurde repertoirelijst.

Houding
De eerste sessies van de cursus bestonden uit technische opdrachten. De basis is de houding. Dus, knieën los en goed rechtop. De onderarmen zijn parallel aan de grond, de ellebogen iets vooruit. De lessenaar plat en zo laag dat je net geen moeite moet doen om te slaan.
Michel behandelde de verschillende maatsoorten. De eerste tel sla je door de denkbeeldige dirigeerlijn heen, de laatste tel van de maat is omhoog. Wil je de slag onderverdelen, dan doe je dat met een extra aaibeweging op de tel. Wil je dat het orkest legato speelt, dan maak je een kwastbeweging. Bij staccato zit er een tik in de slag, maar je moet wel blijven doorbewegen. Anders zien de spelers de volgende tel niet aankomen.
Dynamiek kun je laten zien door meer of minder energie te geven. Voor pianissimo hoef je alleen met je hand de slag te slaan, voor mezzoforte gebruik je je hand en onderarm, voor forte doet ook je bovenarm mee. Maar eigenlijk nog meer effect heeft het als je voor een grotere dynamiek met meer weerstand dirigeert.
Verder behandelde Michel fermates, opmaten en inzetten met een achtste rust op de eerste tel. Hierbij maakten we video-opnames die we ‘s avonds bekeken en bespraken. Daarna volgden de repertoirestukken; ook die werden opgenomen en besproken. Te veel willen doen, te groot slaan en daardoor juist onduidelijk worden waren denk ik de meest terugkerende onvolkomenheden. Omdat we zelf het orkest vormden, leerden we zowel van ons eigen dirigeren als van het dirigeren van onze medecursisten.

Volgens mij hebben we allemaal progressie geboekt en genoten van het dirigeren, spelen, het eten en het kalme Drentse boerenland. En wat zal die boer op z’n tractor hebben gedacht toen hij door het raam al die mensen zag staan zwaaien…?

Twee keer per week sta ik als dirigent voor een groepje kinderen. Ik leid de twee orkestjes met heel veel plezier. Maar dan opeens sta je voor een groep collega’s als dirigent en opeens word ik me ervan bewust. Nu ben ik dus echt een DIRIGENT.
Waarom voelt het zo anders dan voor een groepje leerlingen? Blijkbaar ben ik voor mijn eigen leerlingen toch meer de viooljuf dan de dirigent. En terwijl ik normaal gesproken heel intuïtief te werk ga, en samen met de kinderen uitprobeer wat het beste werkt, word ik me tijdens deze cursus veel bewuster van de mogelijkheden van het dirigeren. En vooral ook word ik me ervan bewust hoeveel efficiënter ik mijn energie kan inzetten. Door minder te doen bereik je soms juist meer!”
– Esther Damsma-in ’t Groen

Meer informatie over dirigeren is te vinden op de website van Michel Havenith: www.muziektrainingen.com

Geschreven door Marijn Drolsbach en Esther Damsma-in ‘t Groen

Ga naar actuele artikelen